TODAY FOOTBALL › Энциклопедия › Глоссарий
Энциклопедия
📖 Терминдер сөздігі
Футбол Жаңалықтар мен трансляцияда жиі кездесетін терминдер · 80
Ойын ережелері
- Офсайд (ойыннан тыс қалу)
- Пас берілген сәтте қарсылас алаңындағы шабуылшы доптан да, соңғы қорғаушыдан да қақпа сызығына жақын тұрып, белсенді ойынға араласқанда тіркелетін ереже бұзушылық.
- Қолмен ойнау
- Ойын барысында футболшының допқа қасақана қолымен немесе білегімен тиюі салдарынан болатын ереже бұзушылық.
- Пенальти
- Қорғанушы команда өз айып алаңында ереже бұзған кезде шабуылдаушы командаға берілетін он бір метрлік айып соққысы.
- Айып соққысы (тікелей және еркін соққы)
- Ереже бұзылғаннан немесе тәртіпсіздік орын алғаннан кейін ойынды белгіленген нүктеден қайта бастау үшін орындалатын соққы.
- Бұрыштама добы
- Доп қорғанушы команда ойыншысынан қақпа сызығынан асып кеткенде шабуылдаушы тарапқа берілетін ойынды қайта бастау тәсілі.
- Аут (допты бүйір сызықтан ойынға қосу)
- Доп бүйір сызықтан толық шығып кеткеннен кейін оны екі қолмен алаңға лақтыру арқылы ойынды қайта жалғастыру тәсілі.
- Қақпадан соққы
- Шабуылдаушы команда допты қақпа сызығынан тысқары шығарып алған соң, қақпа алдынан теуіп ойынды қайта бастау әдісі.
- Сары қағаз
- Тәртіп бұзған ойыншыға ескерту жасау үшін төреші көрсететін сары түсті карточка.
- Қызыл қағаз
- Өрескел ереже бұзған футболшыны алаңнан қуу үшін төреші көрсететін қызыл түсті карточка.
- VAR (бейнеқайталау жүйесі)
- Төрешілерге даулы сәттердің бейнежазбасын қайта қарап, дәл әрі әділ шешім қабылдауға мүмкіндік беретін жүйе.
- Қосымша уақыт (компенсацияланған уақыт)
- Ойын барысындағы тоқтаулардың орнын толтыру үшін бірінші немесе екінші таймның соңына қосылатын уақыт.
- Пенальти сериясы
- Негізгі және қосымша уақытта тең есеп тіркелгенде жеңімпазды анықтау үшін командалар кезекпен пенальти нүктесінен соққы бағыттайтын әдіс.
- Артықшылық ережесі
- Ереже бұзылған сәтте зардап шеккен команда допты сақтап, тиімді шабуылды жалғастыра алса, төрешінің ойынды тоқтатпау құқығы.
- Даулы доп
- Ойын уақытша тоқтатылғаннан кейін төрешінің допты жерге тастауы арқылы кездесуді қайта бастау тәсілі.
- Автогол
- Қорғанушы команда ойыншысының абайсызда допты өз қақпасына соғып алып, қарсылас командаға ұпай сыйлайтын жағдайы.
- Симуляция
- Айып соққысын немесе пенальти алу мақсатында ойыншының төрешіні алдап, алаңға әдейі құлауы.
- Жанды қабырға
- Айып соққысы кезінде қарсыластың соққысын бөгеу үшін қорғанушы команда ойыншыларының қатарласып тұруы.
Позициялар мен тактика
- Қақпашы
- Қарсылас соққыларын қайтарып, қақпаға гол жібермеуге жауапты қорғаныстың соңғы шебіндегі ойыншы.
- Орталық қорғаушы
- Қорғаныс шебінің ортасында ойнап, қарсылас шабуылшыларын жабатын және қауіпті доптарды аластататын қорғаушы.
- Қапталдағы қорғаушы
- Қорғаныстың екі қапталында орналасып, қарсыластың қанаттағы шабуылдарын тоқтататын әрі өз шабуылына қолдау көрсететін ойыншы.
- Қанат қорғаушысы (латераль)
- Қапталдағы қорғаушы мен вингердің міндеттерін қатар атқарып, қорғанысқа да, шабуылға да белсене қатысатын ойыншы.
- Тірек жартылай қорғаушы
- Қорғаныс шебінің дәл алдында орналасып, қарсылас шабуылдарын бұзуға және допты тартып алуға жауапты жартылай қорғаушы.
- Бокс-ту-бокс жартылай қорғаушы
- Алаңның бір шетінен екінші шетіне дейін тынбай қозғалып, қорғаныс пен шабуылға бірдей үлес қосатын орталық ойыншы.
- Плеймейкер
- Ойын қарқынын басқарып, шешуші пастар арқылы гол соғатын мүмкіндіктер ұйымдастыратын ойыншы.
- Вингер (қапталдағы шабуылшы)
- Алаңның қапталдарында өнер көрсетіп, жоғары жылдамдығымен қарсылас қорғанысын бұзып өтетін шабуылшы.
- Шабуылшы
- Шабуылдың ең алдыңғы шебінде орналасатын және басты міндеті гол соғу болып табылатын футболшы.
- Жалған тоғыздық
- Шабуыл өтінде тұрғанымен, қарсылас қорғаушыларын өз позициясынан алып шығу үшін алаң ортасына дейін төмен түсіп ойнайтын шабуылшы.
- 4-3-3 тактикалық сұлбасы
- Төрт қорғаушы, үш жартылай қорғаушы және үш шабуылшыдан құралған тактикалық орналасу жүйесі.
- 3-5-2 тактикалық сұлбасы
- Үш қорғаушы, бес жартылай қорғаушы және екі шабуылшыдан тұратын тактикалық орналасу жүйесі.
- Жоғары прессинг
- Допты тез қайтарып алу үшін қарсыласқа оның өз алаң бөлігінде белсенді түрде қысым көрсету тактикасы.
- Қарсы шабуыл
- Қарсылас шабуылын тоқтатып, допты иеленген бойда оның қақпасына қарай жылдам ұйымдастырылатын шабуыл.
- Офсайд тұзағы
- Қарсылас шабуылшыларын ойыннан тыс жағдайда қалдыру үшін қорғаушылардың бір мезгілде алға шығу тактикасы.
- Стандартты жағдай
- Ереже бұзылғаннан немесе ойын тоқтағаннан кейін қозғалыссыз тұрған допты алдын ала ойластырылған комбинациямен ойынға қосу.
- Тики-така
- Қысқа әрі жылдам пастарға және допты ұзақ бақылауда ұстауға негізделген ойын мәнері.
- Гегенпрессинг
- Доптан айырылып қалған сәтте оны бірден қайтарып алу үшін қарсыласқа лезде қарқынды қысым жасау тактикасы.
- Қапталдан оза шабу
- Қанаттағы ойыншының доп ұстаған әріптесінің сырт жағымен жүгіріп өтіп, шабуылға қосылу қимылы.
Рекордтар мен статистика
- Құрғақ матч
- Кездесуді өз қақпасына бірде-бір гол жібермей аяқтау көрсеткіші.
- Хет-трик
- Бір ойыншының бір матч барысында үш гол соғу жетістігі.
- Дубль
- Бір ойыншының бір кездесуде екі гол соғу көрсеткіші.
- Нәтижелі пас (ассист)
- Әріптесінің тікелей гол соғуына мүмкіндік жасаған шешуші пас.
- xG (күтілетін голдар)
- Мүмкіндіктің сапасына қарай бағытталған соққының голға айналу ықтималдығын өлшейтін статистикалық көрсеткіш.
- xA (күтілетін нәтижелі пастар)
- Берілген пастың голмен аяқталу ықтималдығын бағалайтын статистикалық метрика.
- Допқа иелік ету
- Матч барысында команданың допты өз бақылауында ұстаған уақыты немесе пайыздық үлесі.
- Қақпаға дәл соққы
- Қақпа бағанасының арасына бағытталған және гол болмауы үшін қақпашының қайтаруын талап ететін соққы.
- Пас дәлдігі
- Орындалған барлық пастардың қанша пайызы әріптесіне дәл жеткенін көрсететін статистикалық өлшем.
- Доп айырмасы
- Жарыс барысында соғылған жалпы голдар санынан жіберілген голдар санын алып тастағанда шығатын көрсеткіш.
- Жеке кездесулер статистикасы
- Нақты екі команданың өзара өткізген матчтарындағы жеңістер, жеңілістер мен нәтижелер тарихы.
- Бір ойындағы орташа ұпай
- Жинаған жалпы ұпай санын өткізілген матчтар санына бөлу арқылы есептелетін орташа көрсеткіш.
- Бір голға кететін минут
- Ойыншыға бір гол соғу үшін орта есеппен қанша минут қажет екенін білдіретін статистикалық көрсеткіш.
- Шешуші пас
- Қарсылас қорғанысын тіліп өтіп, айқын гол соғатын мүмкіндік тудыратын маңызды пас.
- Жекпе-жек
- Допты иелену үшін екі ойыншы арасында өтетін күштік тартыс.
- Допты тартып алу
- Қарсыластың аяғындағы допты ереже аясында иемденуге бағытталған қорғаныс әрекеті.
- Допты қағып әкету
- Қарсыластың пасын алдын ала сезіп, доп бағытын кесіп кететін қорғаныс қимылы.
Жарыстар мен жүйелер
- Жоғарылау және төмендеу жүйесі
- Маусым қорытындысы бойынша командалардың жоғары дивизионға көтерілуін немесе төменгі лигаға түсіп қалуын реттейтін жүйе.
- Плей-офф
- Тұрақты маусым аяқталған соң жоғары лигаға жолдама иегерін немесе чемпионды анықтау үшін ойналатын қосымша кездесулер.
- Топтық кезең
- Плей-офф сатысына өтетін ұжымдарды анықтау үшін командалар топтарға бөлініп сынға түсетін турнирдің бастапқы кезеңі.
- Шығып қалу кезеңі (плей-офф сатысы)
- Жеңілген команда жарыстан бірден шығып отыратын және соңында жеңімпаз анықталатын турнир сатысы.
- Үйде және түзде жүйесі
- Жеңімпазды анықтау үшін екі команда бір-бірінің өз алаңында бір-бірден матч өткізетін қос ойындық формат.
- Қонақтағы гол ережесі
- Қос матчтың жалпы есебі тең болған жағдайда түзде көбірек гол соққан команданы келесі кезеңге шығаратын ереже.
- Қос ойын қорытындысы (жалпы есеп)
- Екі матчтан тұратын текетіресте соғылған және жіберілген голдардың жиынтық көрсеткіші.
- Себеттерге бөлу (жеребеге саралау)
- Әділ бәсекелестікті қамтамасыз ету үшін жеребе тарту кезінде командаларды деңгейі мен рейтингіне қарай орналастыру тәртібі.
- UEFA коэффициенті
- Еуропалық турнирлердегі клубтар мен ұлттық қауымдастықтардың нәтижесін бағалау үшін UEFA қолданатын сандық рейтинг жүйесі.
- Құрлықтық дода
- Белгілі бір құрлықтың клубтары чемпиондық атақ үшін бақ сынайтын халықаралық турнир.
- Ел кубогы
- Бір мемлекеттің клубтары арасында жеңілгені жарыстан шығып қалу жүйесімен өтетін ішкі турнир.
- Турнир кестесі
- Лига матчтарының нәтижесі бойынша командалардың жинаған ұпайлары мен орындарын көрсететін кесте.
- Ойын күні (тур)
- Лига немесе турнир аясындағы кезекті матчтар өткізілетін белгіленген күн.
- Ұлттық құрамалар үзілісі
- Ұлттық құрамалардың халықаралық матчтар өткізуіне мүмкіндік беру үшін клубтық чемпионаттарда жарияланатын жоспарлы үзіліс.
- FIFA әлемдік рейтингі
- Халықаралық матчтардағы нәтижелері негізінде FIFA жариялайтын ұлттық құрамалардың жаһандық рейтингі.
Трансферлер мен келісімшарттар
- Трансферлік терезе
- Футбол клубтарына ойыншыларды сатып алуға және сатуға ресми түрде рұқсат етілетін белгіленген кезең.
- Жалға алу (аренда)
- Футболшының белгілі бір мерзімге уақытша басқа клубқа ауысып, өнер көрсетуі туралы келісім.
- Еркін трансфер
- Келісімшарт мерзімі аяқталған ойыншының трансферлік төлемсіз жаңа клубқа ауысуы.
- Өтемақы сомасы туралы тармақ
- Алдын ала белгіленген соманы төлеп, ойыншының қолданыстағы келісімшартын бұзу арқылы оны өз қатарына қосуға мүмкіндік беретін шарт.
- Қайта сатып алу құқығы
- Ойыншыны сатқан клубқа кейінірек оны қайтадан өз құрамына сатып алу құқығын беретін келісімшарт тармағы.
- Келесі трансферден үлес алу тармағы
- Футболшының бұрынғы клубына оның болашақтағы сатылымынан түсетін соманың белгілі бір пайызын алу құқығын беретін шарт.
- Келісімшартты ұзарту
- Ойыншы мен клуб арасындағы қолданыстағы келісімшарт мерзімін одан әрі созу жөніндегі уағдаластық.
- Жергілікті түлектер ережесі
- Клуб құрамында өз академиясында немесе ел қауымдастығында тәрбиеленген ойыншылардың ең төменгі саны болуын міндеттейтін талап.
- Құрамды тіркеу
- Лигаға немесе турнирге қатысуға құқылы ойыншылардың ресми тізімін тапсыру рәсімі.
- Жұмысқа рұқсат
- Шетелдік футболшыға белгілі бір елде кәсіби деңгейде ойнау үшін талап етілетін ресми мемлекеттік рұқсат.
- Қаржылық фэйр-плей
- Клубтардың тапқан табысынан артық қаражат жұмсауына жол бермеуге бағытталған қаржылық ережелер жиынтығы.
- Жастар академиясы
- Жас таланттарды іріктеп, оларды кәсіби футболшы деңгейіне дейін тәрбиелейтін оқу-жаттығу орталығы.