TODAY FOOTBALL › Ensiklopediya › Atamalar lug‘ati
Ensiklopediya
📖 Atamalar lug‘ati
Futbol Yangilik va translyatsiyalarda koʻp uchraydigan atamalar · 80
O'yin qoidalari
- Ofsayd (o'yindan tashqari holat)
- Raqib maydoni yarmidagi hujumchi uzatma berilgan lahzada to'pdan ham, oxirgi himoyachidan ham darvoza chizig'iga yaqinroq turib, faol o'yinga aralashganda qayd etiladigan qoidabuzarlik.
- Qo'l bilan o'ynash
- O'yin davomida futbolchining to'pga qasddan qo'li yoki bilagi bilan tegishi natijasida yuzaga keladigan qoidabuzarlik.
- Penalti
- Himoyalanayotgan jamoa o'z jarima maydonchasi ichida qoida buzganda hujum qilayotgan jamoaga beriladigan o'n bir metrlik jarima zarbasi.
- Jarima zarbasi (to'g'ridan-to'g'ri va erkin)
- Qo'pollik yoki o'yin qoidasi buzilgandan keyin o'yinni belgilangan nuqtadan qayta boshlash uchun ijro etiladigan zarba.
- Burchak zarbasi
- To'p himoyalanayotgan jamoa futbolchisidan darvoza chizig'ini kesib o'tganda hujum qilayotgan jamoaga beriladigan standart vaziyat.
- Aut (to'pni yon chiziqdan o'yinga kiritish)
- To'p yon chiziqni to'liq kesib o'tgandan so'ng uni ikki qo'llab maydonga tashlash orqali o'yinni qayta boshlash usuli.
- Darvoza oldidan erkin zarba
- Hujum qilayotgan jamoa to'pni darvoza chizig'idan tashqariga chiqarib yuborgach, darvoza maydonchasidan tepib o'yinni davom ettirish usuli.
- Sariq kartochka
- O'yin qoidasini buzgan yoki intizomsizlik qilgan futbolchini ogohlantirish maqsadida hakam tomonidan ko'rsatiladigan sariq rangli kartochka.
- Qizil kartochka
- Jiddiy qoidabuzarlik sodir etgan futbolchini maydondan chetlatish uchun hakam tomonidan ko'rsatiladigan qizil rangli kartochka.
- VAR (videotakror tizimi)
- Bahsli vaziyatlarda aniq va adolatli qaror qabul qilish uchun hakamlarga videoyozuvlarni qayta ko'rib chiqish imkonini beruvchi tizim.
- Qo'shib berilgan vaqt
- O'yin davomidagi to'xtalishlar o'rnini qoplash maqsadida birinchi yoki ikkinchi bo'lim yakuniga qo'shib beriladigan daqiqalar.
- Penaltilar seriyasi
- Asosiy va qo'shimcha vaqtda g'olib aniqlanmagach, jamoalar navbatma-navbat penalti nuqtasidan zarba beradigan g'olibni aniqlash usuli.
- Ustunlik qoidasi
- Qoidabuzarlik yuz berganda jabr ko'rgan jamoa to'pni saqlab qolib qulay vaziyatga ega bo'lsa, hakamning o'yinni to'xtatmasdan davom ettirish qoidasi.
- Bahsli to'p
- O'yin to'xtatilgandan so'ng hakam to'pni yerga tashlab berishi orqali uchrashuvni qayta boshlash usuli.
- Avtogol
- Himoyalanayotgan jamoa futbolchisining tasodifan o'z darvozasini ishg'ol qilib qo'yishi va bu gol raqib hisobiga yoziladigan holat.
- Simulyatsiya
- Jarima zarbasi yoki penalti ishlash maqsadida futbolchining hakamni chalg'itib, maydonga ataylab yiqilishi.
- Jonli devor
- Jarima zarbasi ijro etilayotganda raqib zarbasini to'sish uchun himoyalanuvchi jamoa futbolchilarining yonma-yon saf tortib turishi.
Pozitsiyalar va taktika
- Darvozabon
- Raqib zarbalarini qaytarish va darvozani gol o'tkazib yuborishdan himoya qilish uchun mas'ul bo'lgan so'nggi chiziq o'yinchisi.
- Markaziy himoyachi
- Himoya chizig'ining markazida harakat qilib, raqib hujumchilarini qo'riqlaydigan va xavfli to'plarni uzoqlashtiradigan futbolchi.
- Qanot himoyachisi
- Himoya chizig'ining o'ng yoki chap qanotida joylashib, raqibning qanot hujumlarini to'xtatuvchi hamda o'z jamoasi hujumlariga ko'maklashuvchi o'yinchi.
- Lateral (hujumkor qanot himoyachisi)
- Qanot himoyachisi va vinger vazifalarini uyg'unlashtirib, ham himoyada, ham hujumda faol ishtirok etadigan qanot futbolchisi.
- Tayanch yarim himoyachisi
- Himoya chizig'i oldida joylashib, raqib hujumlarini buzish va to'pni olib qo'yish bilan shug'ullanadigan yarim himoyachi.
- Boks-tu-boks yarim himoyachisi
- O'z jarima maydonchasidan raqib jarima maydonchasigacha katta hajmdagi ishni bajarib, himoya va hujumda birdek faol o'ynaydigan yarim himoyachi.
- Pleymeyker
- O'yin sur'atini boshqaradigan va keskin uzatmalari orqali jamoadoshlariga golli vaziyatlar yaratib beradigan ijodkor futbolchi.
- Vinger (qanot hujumchisi)
- Maydon qanotlarida harakat qilib, yuqori tezligi evaziga raqib mudofaasini yorib o'tadigan va hujumlarni keskinlashtiradigan futbolchi.
- Hujumchi
- Jamoa hujumining oldingi chizig'ida o'ynaydigan va asosiy vazifasi gol urishdan iborat bo'lgan futbolchi.
- Soxta to'qqizlik
- Markaziy hujumchi chizig'ida joylashsa-da, raqib himoyachilarini o'z ortidan ergashtirib chiqish uchun yarim himoyaga qadar orqaga chekinadigan hujumchi.
- 4-3-3 sxemasi
- To'rt nafar himoyachi, uch nafar yarim himoyachi va uch nafar hujumchidan tashkil topgan taktik joylashuv.
- 3-5-2 sxemasi
- Uch nafar himoyachi, besh nafar yarim himoyachi va ikki nafar hujumchidan iborat taktik joylashuv.
- Yuqori pressing
- To'pni tezroq qaytarib olish maqsadida raqibga uning o'z maydoni yarmidayoq kuchli bosim o'tkazish taktikasi.
- Qarshi hujum
- Raqib hujumini to'xtatib, to'pni egallab olgan zahoti tezkorlik bilan raqib darvozasi tomon uyushtiriladigan hujum.
- Ofsayd tuzog'i
- Raqib hujumchilarini o'yindan tashqari holatda qoldirish maqsadida himoyachilarning kelishilgan holda bir vaqtda oldinga chiqish taktikasi.
- Standart vaziyat
- Qo'pollik yoki to'xtalishdan keyin harakatsiz turgan to'pni oldindan rejalashtirilgan kombinatsiya orqali o'yinga kiritish.
- Tiki-taka
- Qisqa va tezkor uzatmalar hamda to'pga uzoq vaqt egalik qilish orqali o'yinni to'liq nazorat ostida ushlashga asoslangan uslub.
- Gegenpressing
- To'p yo'qotilgan zahoti uni darhol qaytarib olish uchun raqibga bir zumda kuchli bosim uyushtirish taktikasi.
- Qanotdan o'zib ketish
- Qanot o'yinchisining to'pga ega jamoadoshi tashqi tomonidan tezlik bilan yugurib o'tib, hujumga qo'shilish harakati.
Rekordlar va statistika
- Quruq o'yin
- Uchrashuvni o'z darvozasidan birorta ham gol o'tkazib yubormasdan yakunlash ko'rsatkichi.
- Xet-trik
- Bir futbolchining bitta uchrashuv davomida uchta gol urishi.
- Dubl
- Bir futbolchining bitta uchrashuv davomida ikkita gol kiritishi.
- Golli uzatma (assist)
- Jamoadoshining bevosita gol urishiga zamin yaratgan hal qiluvchi uzatma.
- xG (kutilayotgan gollar)
- Yaratilgan vaziyat sifatiga asoslanib, berilgan zarbaning golga aylanish ehtimolini baholaydigan statistik ko'rsatkich.
- xA (kutilayotgan golli uzatmalar)
- Amalga oshirilgan uzatmaning gol bilan yakunlanish ehtimolini hisoblab beruvchi statistik ko'rsatkich.
- To'pga egalik qilish
- Uchrashuv davomida jamoaning to'pni o'z nazoratida ushlab turgan vaqti yoki foiz ko'rsatkichi.
- Aniq zarba
- Darvoza sohasiga to'g'ri yo'llangan va gol bo'lmasligi uchun darvozabon qaytarishi talab etiladigan zarba.
- Uzatmalar aniqligi
- Amalga oshirilgan jami uzatmalarning necha foizi jamoadoshlarga muvaffaqiyatli yetib borganini ifodalovchi ko'rsatkich.
- To'plar nisbati
- Musobaqa davomida urilgan jami gollar sonidan o'tkazib yuborilgan gollar sonini ayirish orqali aniqlanadigan ko'rsatkich.
- O'zaro o'yinlar statistikasi
- Ikki jamoaning bir-biriga qarshi o'tkazgan uchrashuvlaridagi g'alaba, mag'lubiyat va duranglar tarixi.
- O'yin boshiga o'rtacha ochko
- Jamg'arilgan jami ochkolar sonini o'tkazilgan o'yinlar soniga bo'lish orqali aniqlanadigan o'rtacha ko'rsatkich.
- Bir gol uchun sarflangan daqiqa
- Futbolchiga bitta gol urish uchun o'rtacha necha daqiqa kerak bo'lishini ko'rsatadigan statistik mezon.
- Kalit uzatma
- Raqib himoyasini kesib o'tib, jamoadoshini qulay golli vaziyatga chiqaradigan muhim pas.
- Yakkakurash
- To'pga egalik qilish uchun ikki futbolchi o'rtasida kechadigan jismoniy kurash.
- To'pni olib qo'yish
- Raqib oyog'idagi to'pni qoida doirasida tortib olishga qaratilgan himoyaviy harakat.
- To'pni ilib olish
- Raqib uzatmasini oldindan o'qib, to'p yo'lini kesib chiqishdan iborat himoyaviy harakat.
Musobaqalar va tizimlar
- Yuqori ligaga chiqish va quyi ligaga tushish
- Mavsum yakunlariga ko'ra jamoalarning yuqori divizionga ko'tarilishi yoki quyi divizionga tushib ketishini belgilovchi tizim.
- Pley-off
- Muntazam mavsum yakunlangach, chempionni yoki yuqori ligaga yo'llanma oluvchini aniqlash uchun o'tkaziladigan hal qiluvchi bahslar.
- Guruh bosqichi
- Pley-off bosqichiga yo'l oladigan jamoalarni saralash uchun ishtirokchilar guruhlarga bo'linib bellashadigan dastlabki bosqich.
- Olimpiya tizimi (pley-off bosqichi)
- Mag'lub bo'lgan jamoa musobaqani darhol tark etadigan va shu tariqa g'olib aniqlanadigan turnir bosqichi.
- Uyda va safarda tizimi
- G'olibni aniqlash uchun ikki jamoa navbat bilan bir-birining uy stadionida bittadan o'yin o'tkazadigan ikki uchrashuvli format.
- Safardagi gol qoidasi
- Ikki o'yin natijasiga ko'ra umumiy hisob teng bo'lganda, raqib maydonida ko'proq gol urgan jamoaga ustunlik beruvchi qoida.
- Ikki o'yin natijasi (umumiy hisob)
- Ikki uchrashuvdan iborat qarama-qarshilikda kiritilgan va o'tkazib yuborilgan gollarning umumiy yig'indisi.
- Savatchalarga ajratish (saralash)
- Musobaqa qur'asida kuchlar muvozanatini ta'minlash maqsadida jamoalarni reytingiga qarab savatchalarga taqsimlash amaliyoti.
- UEFA koeffitsienti
- Klublar va milliy assotsiatsiyalarning Yevropa musobaqalaridagi natijalarini baholash uchun UEFA tomonidan qo'llaniladigan reyting tizimi.
- Qit'a miqyosidagi musobaqa
- Muayyan bir qit'a klublari chempionlik unvoni uchun o'zaro kuch sinashadigan xalqaro turnir.
- Mamlakat kubogi
- Bitta mamlakat klublari o'rtasida mag'lub chiqib ketish tizimida o'tkaziladigan milliy kubok musobaqasi.
- Turnir jadvali
- Chempionat uchrashuvlari natijalariga ko'ra jamoalarning ochkolari va egallab turgan o'rinlarini aks ettiruvchi jadval.
- Tur (o'yin kuni)
- Liga yoki turnir taqvimida navbatdagi uchrashuvlar o'tkazilishi belgilangan kun.
- Terma jamoalar o'yinlari uchun tanaffus
- Milliy terma jamoalar xalqaro uchrashuvlar o'tkazishi uchun klub chempionatlarida e'lon qilinadigan rasmiy tanaffus.
- FIFA jahon reytingi
- Xalqaro o'yinlardagi natijalarga asoslanib FIFA tomonidan e'lon qilinadigan milliy terma jamoalarning jahon reytingi.
Transferlar va shartnomalar
- Transfer oynasi
- Futbol klublariga yangi o'yinchilarni sotib olish va o'z futbolchilarini sotishga rasman ruxsat beriladigan belgilangan davr.
- Ijara
- Futbolchining ma'lum muddat davomida vaqtincha boshqa klub safida to'p surishi bo'yicha kelishuv.
- Erkin transfer
- Amaldagi shartnomasi yakunlangan futbolchining transfer to'lovisiz erkin agent sifatida yangi klubga o'tishi.
- Tovon puli bandi
- Shartnomada belgilangan summani to'lash evaziga boshqa klubga futbolchining amaldagi bitimini muddatidan oldin bekor qilib, uni o'z safiga qo'shib olish huquqini beruvchi band.
- Qayta sotib olish bandi
- Futbolchini sotgan klubga kelajakda uni kelishilgan narxda qayta o'z safiga qaytarib olish huquqini beradigan shartnoma bandi.
- Keyingi sotuvdan ulush bandi
- Futbolchining sobiq klubiga uning kelgusidagi transferidan tushadigan mablag'ning ma'lum foizini olish huquqini beruvchi shartnoma sharti.
- Shartnomani uzaytirish
- Futbolchi va klub o'rtasida amaldagi mehnat shartnomasi muddatini yanada cho'zish bo'yicha erishilgan kelishuv.
- Mahalliy tarbiyalanuvchilar qoidasi
- Klub qaydnomasida o'z akademiyasi yoki mamlakat futbol tizimida tarbiyalangan ma'lum sondagi futbolchilar bo'lishini talab qiluvchi reglament.
- Tarkibni ro'yxatdan o'tkazish
- Liga yoki turnirda ishtirok etish huquqiga ega bo'lgan futbolchilarning rasmiy ro'yxatini taqdim etish jarayoni.
- Ishlash ruxsatnomasi
- Xorijlik futbolchiga muayyan mamlakatda professional faoliyat yuritishi uchun beriladigan rasmiy davlat ruxsatnomasi.
- Moliyaviy feyr-pley
- Klublarning o'z daromadlaridan ortiqcha mablag' sarflashining oldini olishga qaratilgan moliyaviy qoidalar tizimi.
- Yoshlar akademiyasi
- Iqtidorli yosh futbolchilarni saralab olib, ularni professional o'yinchi darajasiga yetkazib beradigan futbol ta'lim maskani.